Strona główna

Zapylanie i wysiew nasion kapturnicy

(Sarracenia sp.)



Wstęp

Kapturnice kwitną raz w roku, wiosną, po okresie zimowego spoczynku, zwykle od początku marca do końca maja, czasem do czerwca. Rośliny zimowane w domu i wcześnie wybudzone mogą zacząć kwitnąć już z końcem lutego. Z kolei rośliny trzymane w przydomowych torfowiskach często zaczynają kwitnąć później, ze względu na chłodniejszy klimat Polski niż południa i wschodu Stanów Zjednoczonych.
W zależności od gatunku kwitnienie ma miejsce przed lub równocześnie z wypuszczeniem pierwszych wiosennych liści. Ze środka rozety wyrasta pęd kwiatowy zakończony pojedynczym pąkiem. W końcowej fazie wzrostu pęd zagina się w górnej części, tak by kwiat po otwarciu zwisał w dół.

Zapylanie

W przypadku kapturnic wskazane jest zapylenie krzyżowe, czyli kwiat jednej rośliny zapylamy pyłkiem pochodzącym od innego, genetycznie odmiennego osobnika. W naturze przed samozapyleniem roślinę chroni specyficzna budowa kwiata, a także mechanizm zwany przedsłupnością (protogynia). Ogólnie oznacza to, że słupki dojrzewają dojrzewają wcześniej niż pręciki z pylnikami, jednak u kapturnic jest tylko przedsłupność częściowa. Znamię słupka jest gotowe na przyjęcie pyłku zaraz po otwarciu kwiata, natomiast pylniki dojrzewają 2-5 dni później. Zatem w pierwszej kolejności kwiat jest gotowy na pyłek przeniesiony przez owady z innej rośliny. Jednak kiedy pylniki dojrzeją, znamię słupka tego samego kwiata wciąż jest zdolne przyjąć pyłek i w tym czasie może dojść do samozapylenia.
Samozapylenie ma również miejsce, jeśli zapylamy na krzyż dwa kwiaty tej samej rośliny lub jeśli mamy dwa różne okazy ale rozmnożone wegetatywnie - np. przez podział kłącza. Takie rośliny to genetyczne klony, więc traktujemy je jak jednego osobnika.
Należy mieć na uwadze, że samozapylenie często daje słabsze efekty niż zapylenie krzyżowe. Może wykształcić się znacznie mniejsza ilość nasion lub nasiona wykształcą się, lecz nie będą zdolne do wykiełkowania. Może też w ogóle nie dojść do zapylenia. Z drugiej strony, kilkukrotnie zapylałem niektóre S. leucophylla czy S. alata ich własnym pyłkiem i za każdym razem uzyskiwałem setki nasion o kiełkowalności bliskiej 100%.
Posiadając jedną roślinę, możemy spróbować zapylić kwiat jego własnym pyłkiem. Jeśli mamy dwie rośliny z tego samego gatunku, najlepiej zapylić je krzyżowo. A jeśli mamy dwa różne gatunki, wtedy przy zapyleniu krzyżowym otrzymamy hybrydę. Kapturnice są bardzo blisko spokrewnione genetycznie i wszystkie gatunki można ze sobą krzyżować, a otrzymane nasiona będą zdolne do kiełkowania. Można także krzyżować hybrydy między sobą oraz tworzyć krzyżówki wsteczne.
Bez względu na rodzaj zapylenia musimy przeprowadzić je ręcznie. W tym celu przenosimy cienkim pędzelkiem, wykałaczką lub patyczkiem do uszu opadły pyłek z "dna" kwiata na znamię słupka. Przy dużych kwiatach, np. S. flava czy S. alata wystarczy patyczek do uszu, przy mniejszych, np. S. rubra będzie potrzebny cienki pędzelek. Ważne aby pyłek był jak najświeższy; im świeższy pyłek, tym większa szansa na udane zapylenie i większą ilość nasion. Pyłek zachowuje świeżość do kilku tygodni, o ile jest przechowywany w suchym i chłodnym miejscu, np. zawinięty w aluminiową folię i umieszczony w lodówce.

Budowa kwiata
Źródło: Noah Elhardt & Petr Dlouhý / Wikipedia Przekrój przez kwiat
Po otwarciu się kwiata czekamy kilka dni, aż pylniki dojrzeją. Po tym czasie jeśli odchylimy płatki korony i zajrzymy do środka kwiata, na jego "dnie" widać będzie pyłek, który opadł z pylników. Nabieramy pyłek na pędzelek i smarujemy nim każde z pięciu znamion słupka (wypustki w kształcie "kolców"). Aby zwiększyć szanse zapylenia, powtarzamy je kilkukrotnie w odstępach 2-3 dni.
Po 10-14 dniach od otwarcia kwiata płatki usychają i opadają. Jeśli doszło do zapylenia, zalążnia zaczyna pęcznieć, przekształcając się w kulisty owoc nawet do 3 cm średnicy. Górna część pędu kwiatowego zwykle prostuje się do pozycji poziomej lub niemal do pionu.
Kiedyś sądzono, że ten mechanizm ma pomóc strząsnąć pod wpływem grawitacji resztki pyłku na znamiona słupka. W razie gdyby nie doszło do wcześniejszego zapylenia krzyżowego - w ostateczności doszłoby do samozapylenia. Jednak po dokładnym zbadaniu kwiatów okazało się, że na tym etapie rozwoju znamiona słupków nie są już zdolne do przyjęcia pyłku, a sam pyłek jest stary lub nie ma go w parasolowatym zakończeniu słupka. W dodatku sama budowa geometryczna kwiata i krzywizna znamion nie pozwala na takie zapylenie.
Nasiona dojrzewają późnym latem lub jesienią. Wraz z dojrzewaniem nasion owoc powiększa się, a działki kielicha w różnym stopniu odchylają się ku górze. Następnie owoc brązowieje i usycha, a po kilku dniach otwiera się, uwalniając jasnobrązowe nasiona. Zwykle jest ich od 20 do 200-300, ale w przypadku S. leucophylla zdarzyło mi się mieć 900-1000 nasion z 1 kwiata. Czasami zdarza się, że owoc nie otworzy się do końca. Wtedy trzeba ręcznie go rozebrać i delikatnie wydłubać nasiona np. wykałaczką.
Literatura (np. McPherson) podaje, że nasiona dojrzewają 6-10 tygodni po zapyleniu, niemniej w moim przypadku trwało to znacznie dłużej. Pierwsze nasiona z roślin zapylanych w marcu otrzymywałem w okolicach sierpnia-września. Okazy zapylane w kwietniu wydawały nasiona mniej więcej w październiku.

Owoc
Foto: roslinyowadozerne.eu Dojrzałe owoce S. rubra i S. minor po usunięciu płatków i szyjki słupka.
W celu zachowania świeżości nasion ważne jest ich prawidłowe przechowywanie. Nasiona po zbiorze odkładamy na jeden lub dwa dni, aby pozbyć się resztek wilgoci i uniknąć ryzyka pojawienia się pleśni. Następnie pakujemy je do woreczka strunowego, z którego wyciskamy powietrze. Zapobiegnie to dalszemu wysychaniu nasion. Szczelnie zamknięty woreczek z nasionami chowamy do lodówki (temp. 4-8 °C).

Stratyfikować czy nie?

Tak, stratyfikować, zarówno starsze jak i świeże nasiona. Kapturnice wydają nasiona późnym latem lub jesienią i gdyby wykiełkowały od razu, siewki nie przetrwałyby zimy. W naturze nasiona leżą w stanie spoczynku na ziemi i przeczekują zimę. Dopiero po przechłodzeniu i naturalnej stratyfikacji zaczynają kiełkować wiosną. Siewki mają wtedy cały sezon, aby podrosnąć i być gotowe na pierwsze zimowanie.

Zobacz oddzielny artykuł o zimnej stratyfikacji.

Wysiew

Nasiona wysiewamy na taką samą mieszankę w jakiej trzymamy dorosłe rośliny. Może być to kwaśny, czysty torf zmieszany z gruboziarnistym, kwarcowym piaskiem (1:1, 2:1) lub perlitem (2:1, 3:1). Nasiona umieszczamy na powierzchni podłoża i nie zakopujemy ani nie przysypujemy! Muszą mieć dostęp do światła. Kiełkującym nasionom zapewniamy podwyższoną wilgotność, np. wkładając doniczkę do plastikowego worka. Całość stawiamy w bardzo ciepłym miejscu, wskazana jest temperatura 24-28°C. Zapewniamy dużą ilość światła, ale nie bezpośredniego słońca, inaczej nasiona "ugotują się" w zamknięciu. Raz dziennie możemy otworzyć worek i wpuścić świeże powietrze. Kiełowanie trwa 3-5 tygodni. Kiedy pojawią się pierwsze listki, możemy stopniowo obniżać wilgotność i adaptować siewki do normalnych warunków.
Pierwsze dwa listki (tzw. liścienie) są nieowadożerne. Następnie w ciągu pierwszego roku kapturnice wypuszczają małe, młodociane kielichy i na tym etapie rozwoju większość gatunków wygląda niemal identycznie. W drugim roku pojawiają się już pierwsze dorosłe liście, a roślina osiąga dojrzałość i zdolność do kwitnięcia po 3-6 latach.

Źródła:
  • S. McPherson & D.E. Schnell - Sarraceniacae of North America. Redfern Natural History Production, Poole, 2011
  • D.E. Schnell - Carnivorous Plants of the United States and Canada. Wyd. II. Timber Press, Portland, 2002
  • P. D'Amato - The Savage Garden Revised. Ten Speed Press, 2013
  • J. Pietropaolo, P. Pietropaolo - Carnivorous Plants Of The World. Timber Press, 1986.
  • Wikipedia (wikipedia.org)
 
     MAPA STRONY      PRAWA AUTORSKIE     

Copyright © Centrum Botaniki Alternatywnej (roslinyowadozerne.eu). Wszelkie prawa zastrzeżone. All rights reserved.
Kopiowanie, publikacja lub rozpowszechnianie bez zgody autora zabronione. Copying, publishing or distributing without permission is prohibited.
Wordpress Theme Design by Patricia MullerTheme Ported to CPG by Billy G Bullock