Strona główna

Tłustosz (Pinguicula)


Tłustosz (Pinguicula) - rodzaj roślin owadożernych z rodziny pływaczowatych (Lentibulariaceae), obejmujący ponad 90 gatunków. Rosną w Ameryce Środkowej, Północnej i Południowej, niemal całej Europie oraz północnej Azji, a także na północno-zachodnim skrawku Afryki. W Polsce spotyka się dwa gatunki (P. alpina i P. vulgaris). Obszar występowania obrazuje mapa po prawej stronie poniżej.

Tłustosze są zwykle roślinami wieloletnimi (rzadko jednorocznymi). Formują przyziemną rozetę sztywnych, mięsistych liści korzeniowych, bez wyraźnej łodygi. Rosną zwykle na piaszczystych glebach, torfowiskach lub podsiąkających, skalnych ścianach. W zależności od gatunku preferują podłoże kwaśne lub bardziej wapienne, o różnym stopniu zmineralizowania. Ubogi system korzeniowy służy głównie do umocowania rośliny do podłoża i pobierania wody, a wwadożerność rekompensuje braki składników odżywczych, w szczególności przyswajalnego azotu.

Ze względu na szeroki zasięg występowania tłustoszy można wśród nich wydzielić dwie grupy i cztery podgrupy ekologiczne:
  1. 1. tłustosze klimatu umiarkowanego chłodnego (zimnolubne), występujące w Europie, północnej Ameryce i północnej Azji:
    • jednorozetowe: od wiosny do jesieni tworzą jedną rozetę liści owadożernych. Na czas zimowego spoczynku wytwarzają pąki przetrwalnikowe, ukryte w glebie lub mchu. Przykłady: P. alpina, P. vulgaris, P. grandiflora (Europa), P. macroceras (Ameryka Płn., Japonia).
    • dwurozetowe: wiosną tworzą mniejszą rozetę generatywną, a latem i jesienią większą - wegetatywną. Na czas zimowego spoczynku wytwarzają pąki przetrwalnikowe. Przykłady: P. balcanica (Płw. Bałkański, Grecja, Turcja), P. vallisneriifolia (Hiszpania).
  2. 2. tłustosze klimatu umiarkowanego ciepłego, tropikalnego lub z silnymi wpływami oceanicznymi, występujące w Ameryce Środkowej, południowej części Ameryki Północnej (stany nad Zatoką Meksykańską), Ameryce Południowej, Afryce:
    • jednorozetowe: przez cały rok tworzą jednakową rozetę liści owadożernych. Występują na obszarach, gdzie temperatury i wilgotność przez cały rok są wyrównane. Przykłady: P. primuliflora, P. planifolia, P. ionantha (Ameryka Płn.), P. antarctica, P. chilensis (Ameryka Płd.), P. albida, P. filifolia (Kuba), P. lusitanica (Portugalia).
    • dwurozetowe: w ciepłym i wilgotnym okresie wzrostu tworzą rozetę liści owadożernych. W chłodnym i suchym okresie spoczynku tworzą zwartą, mniejszą rozetę, złożoną z licznych, drobnych, sukulentnych liści nieowadożernych. Są to głównie gatunki z Ameryki Środkowej (Meksyk, Wenezuela). Przykłady: P. moranensis, P. cyclosecta, P. gypsicola, P. rectifolia.

Mechanizm polowania


Na powierzchni liści występują dwa typy gruczołów: stojące na trzoneczkach oraz siedzące. Gruczoły trzoneczkowe posiadają zdolność wydzielania lepkiego, połyskującego śluzu, który w postaci pojedynczych kropelek gęsto pokrywa liść. Śluz nie zawiera enzymów trawiennych, jedynie wabi owady, które siadając na liściu zostają przyklejone i unieruchomione. Taki mechanizm polowania pozwaja na schwytanie tylko drobnych i słabych owadów. Większe i silniejsze bez trudu oswobodzą się z pułapki.

Schwytana ofiara, próbując się uwolnić, podrażnia kolejne gruczoły trzoneczkowe, przez co jeszcze bardziej oblepia się śluzem. Wskutek wydzielania śluzu gruczoły więdną, a owad tym samym zaczyna stykać się z powierzchnią liścia. Zawarte w ciele ofiary substancje białkowe podrażniają gruczoły siedzące, znajdujące się przy samej powierzchni liścia. Zaczynają one wydzielać sok trawienny zawierający proteazy, który rozpuszcza ciało owada, a następnie wchłaniają powstałą w ten sposób pożywną ciecz. Po ofierze zostaje tylko chitynowy pancerzyk. Trawienie może trwać od 1 do 3 dni, w zależności od wielkości ofiary, wieku liścia i jego zdolności wydzielniczo-chłonnych.

Największa liczba gruczołów trawiennych znajduje się przy krawędziach liści. U niektórych gatunków po schwytaniu ofiary samą krawędzią liść może się lekko zawinąć do środka. Zwiększa to powierzchnię trawienia i zapobiega spłukaniu owada przez deszcz.

Liść tłustosza
Gruczoły trzoneczkowe P. gracilis × emarginata

Liść tłustosza
Gruczoły trzoneczkowe P. heterophylla

Uprawa tłustoszy meksykańskich


Tłustosze z tej grupy uprawia się w zbliżonych warunkach. Wszelkie znaczące różnice są wymienione na podstronach z poszczególnymi gatunkami.
  • Wilgotność powietrza: zalecana jest nieco podwyższona (60%-80%), ale rośliny tolerują także niższą, pokojową (40%-60%). Wskazana jest także przynajmniej lekka wentylacja i unikanie zastałego powietrza.
  • Światło: dużo rozproszonego światła, część gatunków toleruje bezpośrednie słońce.
  • Temperatura: latem 20-25°C (maks. 30°C), zimą zalecane jest ok. 10-15°C (min. 5°C), ale często rośliny są w stanie wejść w spoczynek również w temperaturze 15-20°C.
  • Podłoże: najprostsza mieszanka to kwaśny torf + gruboziarnisty piasek lub perlit (1:1). Warto jednak zwiększyć udział dodatków mineralnych kosztem torfu, stosując np. mieszankę kwaśny torf + gruboziarnisty piasek + perlit + wermikulit (1:1:1:1). Można zastosować też podłoże złożone niemal wyłącznie ze składników mineralnych (wermikulit, perlit, drobny keramzyt, piasek, lawa, pumeks) z małym dodatkiem torfu lub w ogóle bez torfu. Mieszanki z małą zawartością torfu gromadzą mniej wody i szybciej przesychają, ale zimą nie zbijają się tak jak torf, zmniejsza się też ryzyko przelania rośliny.
  • Podlewanie: podlewanie przez podsiąkanie lub od góry z 1-2 dniową przerwą bez wody. Podlewając od góry staramy unikać zalewania liści. W okresie wegetacji podłoże powinno mocno wilgotne, ale nie przelane i lekko przesychać między podlewaniami, aby uniknąć ryzyka zgnicia korzeni i dostarczyć im tlenu. Mieszanki o małej zawartości torfu podlewamy odpowiednio więcej.
  • Okres spoczynku: większość tłustoszy meksykańskich w naturalnym środowisku doświadcza chłodnej i suchej zimy. Wraz ze skracającym się dniem roślina powinna zacząć wytwarzać liście o odmiennym kształcie (rozeta zimowa). Obniżamy wtedy temperaturę i znacznie ograniczamy podlewanie. Bardzo często wystarczy temperatura panująca zimą przy szybie lub lekko nieszczelnym oknie i parapecie nieogrzewanym przez kaloryfer. W okresie spoczynku podłoże powinno być suche lub tylko lekko wilgotne, a podlewanie oszczędne. Przy wysokiej wilgotności powietrza (powyżej 70-75%) może to być nawet raz na miesiąc. Przy bardziej suchym powietrzu można podlewać rośliny raz na tydzień lub dwa, lejąc niewielką ilość wody do podstawki.
  • Rozmnażanie: Tłustosze najłatwiej rozmnaża się z sadzonek liściowych (najlepsze do tego celu są zimowe liście nieowadożerne). Szczegółowy opis tej metody znajduje się w artykule Rozmnażanie wegetatywne tłustoszy meksykańskich. Innym sposobem jest naturalny podział rośliny w okresie kwitnienia (rośliny same się dzielą, wytwarzając nowe stożki wzrostu i z czasem formując kępy). Także u podstawy rośliny z czasem mogą wytworzyć się nowe odrosty. Tłustosze można również rozmnażać z nasion (w przypadku większości gatunków wymagane jest ręczne zapylenie dwóch osobników odmiennych genetycznie).


Uprawa tłustoszy zimnolubnych


Szczegółowy opis uprawy tłustoszy zimnolubnych znajduje się TUTAJ.


Kilka losowo wybranych zdjęć z galerii rodzaju Pinguicula



P. primuliflora
384 odsłon

P. emarginata "red"
370 odsłon

P. emarginata × moctezumae
539 odsłon

P. esseriana
416 odsłon

P. debbertiana
454 odsłon

P. gigantea var. alba
180 odsłon

P. primuliflora
397 odsłon

P. gigantea
363 odsłon

P. moranensis
373 odsłon

P. primuliflora
418 odsłon

Źródła:
  • B. Rice - Growing Carnivorous Plants. Timber Press, 2006, str. 128-137.
  • J. Pietropaolo, P. Pietropaolo - Carnivorous Plants Of The World. Timber Press, 1986, str. 111-122.
  • P. D'Amato - The Savage Garden. Ten Speed Press, 1988, str. 213-217.
  • Z. Podbielkowski, B. Sudnik-Wójcikowska - Rośliny mięsożerne zwane też owadożernymi. Multico, 2003, str. 34-46.
  • G. DePuy - On Growing Mexican Pinguicula. Carnivorous Plant Newsletter 35(3), str. 91-92, 2006.
  • C.L. Powell - Mexican Pings. Carnivorous Plant Newsletter 16(4), str. 106-110, 1987.
  • S. Smith - Cultivating the Orchid Flowered Butterworts. Carnivorous Plant Newsletter 11(2), str. 46-47, 51, 1982.
  • A World Of Pinguicula (www.pinguicula.org)
  • Oliver Gluch's World of Carnivorous Plants (www.gluch.info)
  • The Carnivorous Plant FAQ (www.sarracenia.com)
  • Wikipedia (wikipedia.org)
 
     MAPA STRONY      PRAWA AUTORSKIE     

Copyright © Centrum Botaniki Alternatywnej (roslinyowadozerne.eu). Wszelkie prawa zastrzeżone. All rights reserved.
Kopiowanie, publikacja lub rozpowszechnianie bez zgody autora zabronione. Copying, publishing or distributing without permission is prohibited.
Wordpress Theme Design by Patricia MullerTheme Ported to CPG by Billy G Bullock