Strona główna

Kapturnica (Sarracenia)


Kapturnica (Sarracenia) - rodzaj roślin owadożernych z rodziny kapturnicowatych (Sarraceniaceae), obejmujący 8 (wg niektórych botaników 11) gatunków oraz wiele podgatunków, odmian i hybryd. Rośliny bardzo łatwo się krzyżują, a obszar występowania wielu gatunków w dużej mierze się pokrywa, co skutkuje dużą liczbą różnych mieszańców.
Nazwa rodzajowa sarracenia pochodzi od nazwiska francuskiego lekarza, naukowca i przyrodnika Michela Sarrazina. Sarrazin podczas wieloletniego pobytu w Kanadzie pod koniec XVII wieku jako pierwszy wysłał do Europy żywe okazy S. purpurea, które opisał Joseph Pitton de Tournefort.

Występowanie i środowisko

Kapturnice występują głównie w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Jedynie S. purpurea, która toleruje chłodniejszy klimat, rośnie także na północy i zachodzie kraju, w okolicy Wielkich Jezior i Kanadzie. Niektóre podgatunki i odmiany można spotkać bardziej w głębi lądu, np. na górzystych obszarach Appalachów. Obszar występowania obrazuje mapa po prawej stronie poniżej.
Naturalne środowisko kapturnic to stale podtopione mokradła, bagna, tereny trawiaste, brzegi zbiorników wodnych i strumieni. Rośliny rosną na kwaśnych glebach, opartych na piasku, torfie i torfowcu, ubogich w składniki odżywcze. Preferują miejsca z dużą ilością mocnego, bezpośredniego słońca. Rosną na obszarach, gdzie panuje wyraźny podział pór roku na lato i zimę.

Wygląd rośliny

Kapturnice to rośliny wieloletnie, formują postać przyziemnych rozet złożonych z liści przekształconych w pułapki. Liście mają kształt podłużnych, wysokich, rurkowatych dzbanków, przypominających wyglądem wydłużony lejek. Zwykle rosną pionowo lub prawie pionowo do góry, jedynie dwa gatunki (S. purpurea i S. psittacina) mają dzbanki rosnące płasko przy ziemi, z lekko wzniesionymi końcami. Wielkość dzbanków waha się zależnie od gatunku od 10 do 120 cm.
Na końcu dzbanka znajduje się płat zwany kapturem lub pokrywką. Jest ona nieruchoma i osadzona na mniej lub bardziej wyraźnej wąskiej kolumnie. Na przedniej części dzbanka znajduje się inny spłaszczony, wydłużony płat zwany skrzydełkiem (ala), którego wielkość różni się w zależności od gatunku i warunków, w jakich rośnie roślina. Dzbanki zwykle żyją jeden rok (u S. purpurea są to często dwa lata). Zwykle w okresie zimowego spoczynku usychają, a następnej wiosny roślina wypuszcza nowe, większe pułapki.
Dwa gatunki (S. flava i S. oreophila) oprócz owadożernych dzbanków regularnie wytwarzają pod koniec sezonu nieowadożerne, spłaszczone, wydłużone liściopodobne struktury, tzw. fyllodia. Są to zmodyfikowane ogonki liściowe, określane czasem terminem "liście zimowe", gdyż pozostają zielone przez okres spoczynku.

Podziemną część rośliny stanowi kłącze (podziemna łodyga), od którego odchodzą korzenie wiązkowe. Kłącze bardzo łatwo się dzieli i zwykle posiada kilka stożków wzrostu. Umożliwia też roślinom przetrwanie niesprzyjających warunków, okresu zimowego i pożarów.

Kwiaty pojawiają się zwykle wczesną wiosną lub w środku lata (marzec - czerwiec), przed lub w trakcie wytwarzania pierwszych po zimowaniu dzbanków. Mają charakterystyczny, parasolowaty kształt, 3-10 cm średnicy i 5 płatków. Przybierają barwę czerwoną, żółtą, białą lub zielonkawą. Rosną pojedynczo na wysokich pędach kwiatowych, by uchronić zapylające je owady (głównie pszczoły) przed schwytaniem w pułapki.

Mechanizm polowania

Kapturnice wabią owady jasnym ubarwienieniem dzbanków i wydzielanym nektarem. Słodka ciecz gromadzi się na krawędziach pokrywki i śliskiej, wywiniętej krawędzi dzbanka, a czasami jest też obecna na krawędzi skrzydełka. Spód pokrywki pokrywają skierowane w dół włoski, które kierują owady do środka pułapki. Dzbanek wewnątrz swojej górnej części jest pokryty śliską, woskowatą substancją, która utrudnia poruszanie się i utrzymanie przyczepności. Ofiara spada do niżej położonej części, wypełnionej enzymami trawiennymi, które rozkładają jej ciało. Ścianki dzbanka w tej części są pozbawione woskowego nabłonka, dzięki czemu składniki odżywcze są łatwiej wchłaniane przez roślinę. Pancerzyki zwykle nie są trawione i z czasem wypełniają dzbanek.
Kapturnica
Po lewej S. purpurea, po prawej S. leucophylla
Źródło: Meyers Konversations-Lexikon, 1925 r.; Skan: hddk

Hodowla

  • Wilgotność powietrza: 40-60%. Kapturnice tolerują wilgotność pokojową, ale lepiej czują się w nieco wyższej (np. duża szklarnia). Nie zaleca się jednak bardzo wysokiej wilgotności, jaka panuje np. w mokrym paludarium.
  • Światło: duże ilości pełnego, bezpośredniego słońca, minimum 12 godzin dziennie. Zalecane jest południowe okno, a od wiosny do jesieni uprawa przez całą dobę na dworze.
  • Temperatura: latem 20-35°C, zimą 0-15°C.
  • Podłoże: kwaśny torf z gruboziarnistym piaskiem (2:1, 1:1) lub perlitem (3:1, 4:1).
  • Podlewanie: podłoże cały czas mokre. Podlewanie przez podsiąkanie.
  • Okres spoczynku: od późnej jesieni (listopad) do wczesnej wiosny (marzec). Wraz ze skracającym się dniem i zmniejszającą się ilością światła rośliny wchodzą w stan spoczynku. Dopóki temperatura nie spada poniżej 0°C, można trzymać rośliny na dworze.
    Kapturnice można przezimować w dowolnym miejscu, gdzie panuje temperatura poniżej 15°C. Może to być strych, piwnica, garaż, itp. Czasami wystarczy parapet i nieszczelne okno. Ostatecznie można przezimować roślinę w lodówce, wkładając ją wcześniej do foliowego worka z dziurkami.
    Kapturnica zimą nie wymaga mocnego światła, ale wpływa ono korzystnie na zimowanie, zwłaszcza jeśli roślina jest przechowywana w temperaturze powyżej 10°C. Im niższa jest temperatura zimowania, tym mniej potrzeba światła. Może to być światło dzienne, a w pomieszczeniu bez okna - światło ze słabej żarówki energooszczędnej.
    W okresie spoczynku ograniczamy podlewanie, podłoże powinno być tylko lekko wilgotne. W większości przypadków wystarczy podlać roślinę raz na 1-2 tygodnie. Nadmiar wody zimą może spowodować zgnicie rośliny.
    W zimę szczyty kapturów lub całe kaptury najczęściej usychają, a sporadycznie wypuszczane nowe liście są zdeformowane, płaskie i nieowadożerne. Jest to normalny objaw. Uschnięte fragmenty liści można usuwać, ale nie jest to konieczne. Należy jednak obserwować, czy podłoże i roślina nie są atakowane przez pleśń. W takim wypadku należy spryskać roślinę środkiem grzybobójczym typu Topsin lub Teldor.
    Gdy mrozy ustąpią, można wystawić rośliny z powrotem na dwór, które w naturalny sposób wybudzą się. Starsze rośliny zwykle wypuszczają najpierw pęd kwiatowy, a dopiero potem młode liście. Na wiosnę zaleca się usunięcie wszelkich starych fragmentów liści, by nie ograniczały dostępu światła wybudzającej się roślinie.
  • Uwagi: Kapturnice są uważane za łatwe w hodowli i wszystkie wymagają generalnie takich samych warunków.

Rozmnażanie

  • Nasiona: rośliny należy zapylić ręcznie, nasiona wymagają 6-8 tygodni zimnej stratyfikacji (warunków symulujących zimę). Zobacz więcej informacji o zapylaniu i pozyskiwaniu nasion oraz o zimnej stratyfikacji.
  • Sadzonki liściowe: odcinamy dorosły liść z fragmentem kłącza i kilkoma korzonkami, sadzimy w wilgotnym podłożu i stawiamy w jasnym i ciepłym miejscu.
  • Podział: roślina z czasem tworzy u podstawy nowe stożki wzrostu i młode rośliny, które można odciąć i posadzić jak sadzonki liściowe.
  • Kłącze: Starsze rośliny mają długie, poziomo rosnące kłącze. Odkopujemy jego górną połowę nie naruszając korzeni. Ostrym nożem robimy pionowe nacięcia do połowy głębokości, w odstępach co 2-3 cm. Zostawiamy kłącze odkryte i w ciągu kilku tygodni w miejscach nacięć powinny pojawić się nowe stożki wzrostu. Kiedy zaczną wypuszczać własne korzenie, oddzielamy je od rośliny matecznej.

Kilka losowo wybranych zdjęć z galerii rodzaju Sarracenia



S. purpurea ssp. venosa
327 odsłon

S. rubra
464 odsłon

Hybryda S. purpurea
411 odsłon

Hybryda
362 odsłon

S. 'Juthatip Soper'
347 odsłon

S. psittacina
282 odsłon

S. purpurea hybrid #2
408 odsłon

S. flava var. ornata
34 odsłon

S. flava var. cuprea
326 odsłon

S. alata 'red bulbous'
229 odsłon

Źródła:
  • B. Rice - Growing Carnivorous Plants. Timber Press, 2006, str. 139-143.
  • J. Pietropaolo, P. Pietropaolo - Carnivorous Plants Of The World. Timber Press, 1986, str. 25-39.
  • D. Schnell - Carnivorous Plants of the United States and Canada. Lebanon Valley Offset Company, 1976, str. 22-28.
  • P. D'Amato - The Savage Garden. Ten Speed Press, 1988, str. 70-74.
  • D. Schnell - Growing Sarracenias. Carnivorous Plant Newsletter 2(3), str. 44-46, 1973.
  • Flora of North America (www.efloras.org)
  • The Carnivorous Plant FAQ (www.sarracenia.com)
  • The International Carnivorous Plant Society (www.carnivorousplants.org)
  • Wikipedia (wikipedia.org)
 
     MAPA STRONY      KONTAKT      PRAWA AUTORSKIE     

Copyright © Centrum Botaniki Alternatywnej (roslinyowadozerne.eu). Wszelkie prawa zastrzeżone. All rights reserved.
Kopiowanie, publikacja lub rozpowszechnianie bez zgody autora zabronione. Copying, publishing or distributing without permission is prohibited.
Wordpress Theme Design by Patricia MullerTheme Ported to CPG by Billy G Bullock